loader image
WhatsApp Destek
Zk-Snarks

Zk-SNARK, "Sıfır Bilgi Özlü Etkileşimli Olmayan Bilgi Argümanı" anlamına gelen bir kısaltmadır. Bir zk-SNARK, bir tarafın bu bilgileri ifşa etmeden belirli bilgilere sahip olduğunu kanıtlamasına izin veren kriptografik bir kanıttır. Bu kanıt, işlem gerçekleşmeden önce oluşturulan gizli bir anahtar kullanılarak anlaşılır. Kripto para birimi Zcash protokolünün bir parçası olarak kullanılır.
Başta Bitcoin topluluğu olmak üzere kripto para birimi topluluğunun birçok orijinal üyesi için gizlilik, kripto para birimlerinin varsayılan bir amacı ve özelliğiydi. Bununla birlikte kripto para biriminin, elektronik para biriminin ve dijital işlemlerin bütünlüğünü garanti eden "güvensiz" bir sistem yaratma ihtiyacı göz önüne alındığında, gizlilik her zaman ikinci dereceden bir endişeydi.
2010'ların başında, Bitcoin kullanıcıları bazen çevrimdışı kimlikleri kullanıcıların genel anahtarlarıyla ilişkilendirilmediği için işlemlerinin anonim olduğunu varsaymaktadır ancak on yılın sonunda veri bilimcileri, bilgisayar korsanları ve kanun uygulayıcıların koordineli çabaları, birden fazla kaynağa takma adla veri veren kişileri yeniden tanımlamanın yalnızca mümkün değil, aynı zamanda nispeten kolay olduğunu kanıtladı.
Bitcoin gibi bazı orijinal kripto para birimlerinin gizlilik eksikliği algısı nedeniyle, geliştiriciler gizlilik odaklı coinler üzerinde çalışmaya başladı. Bunlardan en öne çıkanı, zk-SNARKs olarak bilinen bir teknolojiyle desteklenen Zcash'ti.
Sıfır Bilgi Kanıtı
Bir zk-SNARK, "sıfır bilgi kanıtı" olarak bilinen bir kavramı kullanır. Bu kanıtların ardındaki fikir ilk olarak 1980'lerde geliştirildi. Basitçe söylemek gerekirse, sıfır bilgi kanıtı, bir işlemdeki iki tarafın her birinin belirli bir bilgi kümesine sahip olduklarını birbirlerine doğrulayabilmeleri ve aynı zamanda bu bilgilerin ne olduğunu açıklamadıkları bir durumdur.
Diğer kanıt türlerinin çoğu için, iki taraftan en az birinin tüm bilgilere erişimi olmalıdır. Geleneksel bir kanıt, çevrimiçi bir ağa erişmek için kullanılan bir parola ile karşılaştırılabilir. Kullanıcı şifreyi gönderir ve ağın kendisi doğru olduğunu doğrulamak için şifrenin içeriğini kontrol eder. Bunu yapabilmek için, ağın şifrenin içeriğine de erişimi olmalıdır. Bu durumun sıfır bilgi kanıtlı bir versiyonu, kullanıcının ağa matematiksel kanıt yoluyla doğru parolaya sahip olduğunu, parolanın kendisini ifşa etmeden göstermesini içerir. Bu durumda gizlilik ve güvenlik avantajları açıktır: Ağ, doğrulama amacıyla bir yerde saklanan parolaya sahip değilse, parola çalınamaz.
zk-SNARKS'ın matematiksel temeli karmaşıktır. Bununla birlikte, bu türden kanıtlar, bir tarafın yalnızca belirli bir bilgi parçasının var olduğunu değil, aynı zamanda söz konusu tarafın bu bilgiden haberdar olduğunu da göstermesine izin verir. Zcash durumunda, zk-SNARK'lar neredeyse anında doğrulanabilir ve protokol, kanıtlayıcı ile doğrulayıcı arasında herhangi bir etkileşim gerektirmez.
zk-SNARK'ların Eleştirisi
Elbette zk-SNARK'larla ilgili endişeler var. Örneğin, birisi kanıt protokolünün parametrelerini oluşturmak için kullanılan özel anahtara erişebilseydi, yine de doğrulayıcılar için geçerli görünen yanlış kanıtlar oluşturabilirdi. Bu, o kişinin bir kalpazanlık süreci yoluyla yeni Zcash tokenleri oluşturmasına olanak tanır. Bunun olmasını önlemek için Zcash, kanıtlama protokollerini ayrıntılı hale getirecek ve birden fazla tarafa yayılacak şekilde tasarlandı.
Zcash kanıtlama sürecinin inşası, sahte kanıtlar yoluyla token sahteciliği olasılığını en aza indirecek şekilde tamamlanmış olsa da, kripto para birimiyle ilgili en az bir endişe daha var. Zcash, tokenin ilk birkaç yılında oluşturulan tüm bloklardan alınan %20'lik bir "vergi" ile oluşturulmuştur. Bu vergi "kurucu vergisi" olarak bilinir ve kripto para geliştiricilerine telafi amaçlı kullanılır.
Eleştirmenler kurucuların, başka hiç kimsenin bu tokenların varlığından haberdar olmadan sonsuz sayıda Zcash tokenı oluşturmak için potansiyel olarak sistemin bu yönünü kullanabileceğini öne sürdüler. Bu nedenle, bu noktada var olan Zcash tokenlarının tam sayısını bilmek tamamen mümkün değildir.
2019'dan beri bazı geliştiriciler, güvenilir kurulumu kaldırarak zk-SNARK'ları iyileştirmek için çalışıyor. Suterusu adlı bir ekip, zK-ConSNARK adlı güvenilir bir kurulum olmadan çalışabileceğini iddia eden, Bitcoin gibi ana akım blok zincirler için gizlilik koruması sağlayabilen ve mevcut herhangi bir kripto para birimi için en düşük enflasyona sahip bir sistem geliştirdi.
bitcoin
Bitcoin (BTC) $ 64,424.26
ethereum
Ethereum (ETH) $ 3,034.92
tether
Tether (USDT) $ 1.00
bnb
BNB (BNB) $ 550.81
solana
Solana (SOL) $ 138.37
usd-coin
USDC (USDC) $ 0.999871
staked-ether
Lido Staked Ether (STETH) $ 3,025.32
xrp
XRP (XRP) $ 0.48449
the-open-network
Toncoin (TON) $ 6.36
dogecoin
Dogecoin (DOGE) $ 0.152107
cardano
Cardano (ADA) $ 0.456146
avalanche-2
Avalanche (AVAX) $ 35.51
shiba-inu
Shiba Inu (SHIB) $ 0.000022
wrapped-bitcoin
Wrapped Bitcoin (WBTC) $ 64,505.28
tron
TRON (TRX) $ 0.11084
bitcoin-cash
Bitcoin Cash (BCH) $ 480.55
polkadot
Polkadot (DOT) $ 6.57
chainlink
Chainlink (LINK) $ 13.55
matic-network
Polygon (MATIC) $ 0.6806
litecoin
Litecoin (LTC) $ 78.17
internet-computer
Internet Computer (ICP) $ 12.36
near
NEAR Protocol (NEAR) $ 5.30
leo-token
LEO Token (LEO) $ 5.94
uniswap
Uniswap (UNI) $ 7.06
dai
Dai (DAI) $ 0.999188
first-digital-usd
First Digital USD (FDUSD) $ 0.998314
aptos
Aptos (APT) $ 9.22
ethereum-classic
Ethereum Classic (ETC) $ 25.66
blockstack
Stacks (STX) $ 2.57
bittensor
Bittensor (TAO) $ 556.20
mantle
Mantle (MNT) $ 1.11
crypto-com-chain
Cronos (CRO) $ 0.12777
cosmos
Cosmos Hub (ATOM) $ 8.14
okb
OKB (OKB) $ 52.41
filecoin
Filecoin (FIL) $ 5.82
stellar
Stellar (XLM) $ 0.107242
vechain
VeChain (VET) $ 0.04074
arbitrum
Arbitrum (ARB) $ 1.11
immutable-x
Immutable (IMX) $ 2.07
render-token
Render (RNDR) $ 7.68
hedera-hashgraph
Hedera (HBAR) $ 0.078843
kaspa
Kaspa (KAS) $ 0.119484
dogwifcoin
dogwifhat (WIF) $ 2.72
maker
Maker (MKR) $ 2,912.24
ethena-usde
Ethena USDe (USDE) $ 0.999336
the-graph
The Graph (GRT) $ 0.238873
optimism
Optimism (OP) $ 2.22
injective-protocol
Injective (INJ) $ 24.58
pepe
Pepe (PEPE) $ 0.000005
monero
Monero (XMR) $ 118.38
fetch-ai
Fetch.ai (FET) $ 2.06
wrapped-eeth
Wrapped eETH (WEETH) $ 3,137.56
theta-token
Theta Network (THETA) $ 2.02
fantom
Fantom (FTM) $ 0.673349
celestia
Celestia (TIA) $ 10.41
rocket-pool-eth
Rocket Pool ETH (RETH) $ 3,355.30
lido-dao
Lido DAO (LDO) $ 1.95
thorchain
THORChain (RUNE) $ 5.07
arweave
Arweave (AR) $ 25.50
bitget-token
Bitget Token (BGB) $ 1.14
gala
GALA (GALA) $ 0.041479
ethena
Ethena (ENA) $ 1.08
mantle-staked-ether
Mantle Staked Ether (METH) $ 3,116.19
sui
Sui (SUI) $ 1.13
quant-network
Quant (QNT) $ 98.03
floki
FLOKI (FLOKI) $ 0.000144
algorand
Algorand (ALGO) $ 0.172083
sei-network
Sei (SEI) $ 0.507969
flow
Flow (FLOW) $ 0.899053
jupiter-exchange-solana
Jupiter (JUP) $ 0.993421
beam-2
Beam (BEAM) $ 0.025021
bitcoin-sv
Bitcoin SV (BSV) $ 66.90
whitebit
WhiteBIT Coin (WBT) $ 9.01
flare-networks
Flare (FLR) $ 0.033337
neo
NEO (NEO) $ 18.00
bittorrent
BitTorrent (BTT) $ 0.000001
aave
Aave (AAVE) $ 82.79
ether-fi-staked-eth
ether.fi Staked ETH (EETH) $ 3,035.73
coredaoorg
Core (CORE) $ 1.35
ondo-finance
Ondo (ONDO) $ 0.807202
zebec-protocol
Zebec Network (ZBCN) $ 0.022753
ribbon-finance
Ribbon Finance (RBN) $ 1.16
nervos-network
Nervos Network (CKB) $ 0.024882
tokenize-xchange
Tokenize Xchange (TKX) $ 13.69
wormhole
Wormhole (W) $ 0.597875
ecash
eCash (XEC) $ 0.000054
singularitynet
SingularityNET (AGIX) $ 0.813088
bonk
Bonk (BONK) $ 0.000016
elrond-erd-2
MultiversX (EGLD) $ 38.63
starknet
Starknet (STRK) $ 1.42
axie-infinity
Axie Infinity (AXS) $ 7.01
tezos
Tezos (XTZ) $ 1.01
ronin
Ronin (RON) $ 3.13
the-sandbox
The Sandbox (SAND) $ 0.425097
ordinals
ORDI (ORDI) $ 45.05
dydx-chain
dYdX (DYDX) $ 2.03
gatechain-token
Gate (GT) $ 6.95
havven
Synthetix Network (SNX) $ 2.81
conflux-token
Conflux (CFX) $ 0.231144
chiliz
Chiliz (CHZ) $ 0.100792