loader image
WhatsApp Destek
Zero-Knowledge Proofs

Kısaca ZK protokolü olarak da bilinen zero-knowledge proofs ya da Türkçe karşılığı ile sıfır bilgi ispatı, bir kanıtlayıcı ile doğrulayıcı arasında gerçekleşen bir doğrulama yöntemidir. Sıfır bilgi ispat sisteminde kanıtlayıcı, doğrulayıcıya, bilginin kendisini ifşa etmeden belirli bir bilgi parçasının (matematiksel bir denklemin çözümü gibi) bilgisine sahip olduğunu kanıtlayabilir. Bu kanıtlama sistemleri, modern kriptograflar tarafından artırılmış gizlilik ve güvenlik seviyeleri sağlamak için kullanılabilir.
Sıfır bilgi ispatı kavramı ilk olarak Shafi Goldwasser ve Silvio Micali tarafından yayınlanan 1985 tarihli bir MIT makalesinde açıklanmıştır. Bu makalede, Goldwasser ve Micali numarayı veya bu numarayla ilgili herhangi bir ek bilgiyi açıklamadan bir sayının bazı özelliklerini ispatlamanın mümkün olduğunu kanıtladılar. Bu makale ayrıca, bir kanıtlayıcı ile doğrulayıcı arasındaki etkileşimlerin, belirli bir teoremi kanıtlamak için gereken bilgi miktarını azaltabileceğine dair matematiksel olarak önemli bulguyu tanıtmıştır.
Tüm zero-knowledge prooflar üç temel önkoşul içerir:
• Tamlık: Bir ifade doğruysa, doğrulayıcı, kanıtlayıcının gerekli girdiye sahip olduğunu onaylayabilir.
• Sağlamlık: İfade tahrif edilemez ve doğrulayıcı, kanıtlayıcının gerekli girdiye sahip olmadığı durumlarda kanıtlayıcının bu bilgilere sahip olduğuna ikna edilemez.
• Sıfır bilgi: Doğrulayıcı, ifadenin doğru veya yanlış olmasının ötesinde hiçbir bilgiyi bilemez. Diğer tarafların bilgilerinin ve kişisel verilerinin ayrıntıları anonim kalır.
Tamlık, kanıtlayanın ilgili bilgilerin bilgisini yüksek derecede olası bir doğrulukla gösterme yeteneğini ifade eder. Kanıtın sağlam olması için doğrulayıcı, kanıtlayanın gerçekten bilgiye sahip olup olmadığını güvenilir bir şekilde belirleyebilmelidir. Son olarak, ispatın gerçekten sıfır bilgi olabilmesi için, kanıtın, söz konusu bilgi kanıtlayıcı ile doğrulayıcı arasında iletilmeden hem tamlığa hem de sağlamlığa ulaşması gerekir.
Sıfır bilgi ispatları çoğunlukla gizlilik ve güvenliğin gerekli olduğu uygulamalarda kullanılır. Örneğin, kimlik doğrulama sistemleri, kimlik bilgilerini veya kimlikleri doğrudan ifşa etmeden doğrulamak için ZK kanıtlarını kullanabilir. Basit bir örnek olarak, şifrenin ne olduğunu açıklamaya gerek kalmadan bir kişinin bir bilgisayar sistemine şifresi olduğunu doğrulamak için kullanılabilir.
Sıfır bilgi ispatlarının önemli bir gerçek dünya kullanım durumu, kripto para birimi ve Blokzinciri teknolojisi dünyasında görülebilir. Sıfır bilgili Özlü Etkileşimli Olmayan Bilgi Argümanı (zk-SNARK) olarak bilinen bir tür kanıt kullanarak, Zcash gibi gizlilik odaklı kripto para birimleri, kullanıcılarına artırılmış gizlilik seviyelerine sahip blok zinciri işlemleri sunabilir. Aynı zamanda Ethereum da, 2017'deki Bizans güncellemesinden bu yana zk-SNARK kanıtlarıyla çalışmaktadır.
Etkileşimli ZKP'ler, doğrulayıcıyı belirli bilgilere sahip olduklarına ikna etmek için kanıtlayıcının tamamlaması gereken bir dizi görev veya eylemi içerir. Etkileşimli ZKP'lerde üstlenilen gerekli görevlerin çoğu genellikle matematiksel olasılık kavramlarını içerir.
Etkileşimsiz ZKP'ler, kanıtlayıcı ve doğrulayıcı arasında herhangi bir etkileşim gerektirmez veya doğrulama daha sonraki bir aşamada gerçekleşebilir. Bu tür ZKP'ler ek bilgisayar veya yazılım gerektirir.
Artılar ve Eksiler
Tüm teknoloji türleri gibi, sıfır bilgi kanıtlarının da bir dizi avantajı ve dezavantajı vardır.
AvantajlarDezavantajlar
Basitlik
Karmaşık şifreleme yöntemleri gerektirmez.
Sınırlılık
ZKP'lerin protokolleri genellikle matematiksel denklemlere ve sayısal cevaplara dayanır. Başka herhangi bir yöntem çeviri gerektirir.
Mahremiyet
Halka açık blok zincirlerinde kişisel bilgilerin açığa çıkmasını önleyerek kullanıcıların gizliliğini artırır.
Büyük miktarda bilgi işlem gücü gerektirir
ZKP işlemi başına, her birinin işlenmesi belirli bir süre gerektiren yaklaşık 2000 hesaplama mevcuttur.
Güvenlik
Etkisiz kimlik doğrulama yöntemlerini değiştirerek bilgi güvenliğini güçlendirir.
Kısıtlılık
Bir işlemin yaratıcısı bilgilerini unutursa, onunla ilişkili tüm veriler kaybolur.
Ölçeklenebilirlik
Blockchain verimini ve ölçeklenebilirliğini artırır.
Güvenlik Açığı
Kuantum hesaplama gibi ileri teknolojilere karşı potansiyel güvenlik açığı bulunur.
bitcoin
Bitcoin (BTC) $ 63,846.11
ethereum
Ethereum (ETH) $ 3,052.06
tether
Tether (USDT) $ 1.00
bnb
BNB (BNB) $ 554.07
solana
Solana (SOL) $ 141.72
usd-coin
USDC (USDC) $ 0.999139
staked-ether
Lido Staked Ether (STETH) $ 3,047.00
xrp
XRP (XRP) $ 0.502442
dogecoin
Dogecoin (DOGE) $ 0.156376
the-open-network
Toncoin (TON) $ 5.98
cardano
Cardano (ADA) $ 0.470324
shiba-inu
Shiba Inu (SHIB) $ 0.000023
avalanche-2
Avalanche (AVAX) $ 34.52
wrapped-bitcoin
Wrapped Bitcoin (WBTC) $ 63,836.10
tron
TRON (TRX) $ 0.109954
bitcoin-cash
Bitcoin Cash (BCH) $ 478.49
polkadot
Polkadot (DOT) $ 6.67
chainlink
Chainlink (LINK) $ 13.90
internet-computer
Internet Computer (ICP) $ 14.05
matic-network
Polygon (MATIC) $ 0.66971
litecoin
Litecoin (LTC) $ 81.04
near
NEAR Protocol (NEAR) $ 5.56
uniswap
Uniswap (UNI) $ 7.48
leo-token
LEO Token (LEO) $ 5.80
dai
Dai (DAI) $ 1.00
aptos
Aptos (APT) $ 9.37
ethereum-classic
Ethereum Classic (ETC) $ 26.11
mantle
Mantle (MNT) $ 1.14
first-digital-usd
First Digital USD (FDUSD) $ 1.00
blockstack
Stacks (STX) $ 2.42
filecoin
Filecoin (FIL) $ 6.13
okb
OKB (OKB) $ 54.94
crypto-com-chain
Cronos (CRO) $ 0.123152
stellar
Stellar (XLM) $ 0.111938
cosmos
Cosmos Hub (ATOM) $ 8.15
renzo-restaked-eth
Renzo Restaked ETH (EZETH) $ 3,084.12
render-token
Render (RNDR) $ 7.88
arbitrum
Arbitrum (ARB) $ 1.12
immutable-x
Immutable (IMX) $ 2.03
vechain
VeChain (VET) $ 0.040462
dogwifcoin
dogwifhat (WIF) $ 2.91
bittensor
Bittensor (TAO) $ 438.59
hedera-hashgraph
Hedera (HBAR) $ 0.080235
maker
Maker (MKR) $ 2,967.58
kaspa
Kaspa (KAS) $ 0.112938
injective-protocol
Injective (INJ) $ 27.98
the-graph
The Graph (GRT) $ 0.255179
ethena-usde
Ethena USDe (USDE) $ 1.00
optimism
Optimism (OP) $ 2.23
wrapped-eeth
Wrapped eETH (WEETH) $ 3,164.12
fetch-ai
Fetch.ai (FET) $ 2.11
pepe
Pepe (PEPE) $ 0.000005
monero
Monero (XMR) $ 117.14
theta-token
Theta Network (THETA) $ 2.06
fantom
Fantom (FTM) $ 0.685118
celestia
Celestia (TIA) $ 10.72
coredaoorg
Core (CORE) $ 2.03
thorchain
THORChain (RUNE) $ 5.37
arweave
Arweave (AR) $ 27.52
lido-dao
Lido DAO (LDO) $ 1.98
rocket-pool-eth
Rocket Pool ETH (RETH) $ 3,371.06
bitget-token
Bitget Token (BGB) $ 1.25
sui
Sui (SUI) $ 1.32
gala
GALA (GALA) $ 0.04421
sei-network
Sei (SEI) $ 0.551197
mantle-staked-ether
Mantle Staked Ether (METH) $ 3,137.81
quant-network
Quant (QNT) $ 103.88
beam-2
Beam (BEAM) $ 0.027108
algorand
Algorand (ALGO) $ 0.174617
jupiter-exchange-solana
Jupiter (JUP) $ 1.04
ethena
Ethena (ENA) $ 0.962722
whitebit
WhiteBIT Coin (WBT) $ 9.64
floki
FLOKI (FLOKI) $ 0.000138
flow
Flow (FLOW) $ 0.87686
bitcoin-sv
Bitcoin SV (BSV) $ 65.97
neo
NEO (NEO) $ 18.21
aave
Aave (AAVE) $ 85.68
flare-networks
Flare (FLR) $ 0.032324
bittorrent
BitTorrent (BTT) $ 0.000001
ether-fi-staked-eth
ether.fi Staked ETH (EETH) $ 3,048.28
dydx-chain
dYdX (DYDX) $ 2.26
tokenize-xchange
Tokenize Xchange (TKX) $ 14.11
singularitynet
SingularityNET (AGIX) $ 0.862576
elrond-erd-2
MultiversX (EGLD) $ 40.79
zebec-protocol
Zebec Protocol (ZBC) $ 0.021407
ondo-finance
Ondo (ONDO) $ 0.737891
wormhole
Wormhole (W) $ 0.580097
ecash
eCash (XEC) $ 0.000051
ronin
Ronin (RON) $ 3.16
axie-infinity
Axie Infinity (AXS) $ 6.91
the-sandbox
The Sandbox (SAND) $ 0.440184
bonk
Bonk (BONK) $ 0.000015
ribbon-finance
Ribbon Finance (RBN) $ 1.00
havven
Synthetix Network (SNX) $ 2.95
chiliz
Chiliz (CHZ) $ 0.108028
tezos
Tezos (XTZ) $ 0.981668
ordinals
ORDI (ORDI) $ 45.09
worldcoin-wld
Worldcoin (WLD) $ 4.90
conflux-token
Conflux (CFX) $ 0.231779
cheelee
Cheelee (CHEEL) $ 16.13