loader image
WhatsApp Destek
Volatilite-Volatility

Volatilite, belirli bir menkul kıymet veya piyasa endeksinin kar dağılımının istatistiksel bir ölçüsü olarak tanımlanmaktadır. Çoğunlukla volatilitenin yüksekliğine bağlı olarak güvenlik riski de oynamaktadır. Volatilite ne kadar yüksekse güvenlik de eş zamanlı olarak risklidir. Volatilite genellikle aynı menkul kıymet ya da piyasa endeksinden elde edilmiş olan karların arasındaki standart sapma ya da varyans olarak ölçülmektedir.
Menkul kıymetler piyasasında volatilite, sıklıkla iki yönde de büyük dalgalanmalarla bağlantılıdır. Örnek verilirse, borsa belirli bir süre içerisinde %1’den fazla düşüş ve yükseliş gerçekleştirdiği duruma “volatil” piyasa denmektedir. Bir varlığın volatilitesi fiyatlandırma süreçleri sözleşmelerinde anahtar bir faktör konumundadır.
Finansta volatilite, bir varlığın fiyatının ne kadar hızlı ve ne kadar büyüklükte değiştiğini tanımlamak için kullanılmaktadır. Volatilite genellikle bir varlığın belirli bir süre boyunca yıllık getirisindeki standart sapmalar olarak hesaplanır. Fiyat değişikliklerinin hızının ve derecesinin bir ölçüsü olduğu için, volatilite genellikle bir varlıkla ilişkili yatırım riskinin etkin bir ölçüsü olarak kullanılır.
Volatilite’yi Anlamak
Volatilite genellikle menkul kıymetlerin değerlerindeki değişikliklerin boyutuna bağlı olarak belirsizlik ya da riski işaret etmektedir. Yüksek volatilite, menkul kıymetler değerinin potansiyel olarak daha kapsamlı ve geniş bir alana yayılabileceğini göstermektedir. Bu durum güvenliğin fiyatının her iki yönde de kısa süre içerisinde dikkat çekici ölçüde değişebileceği anlamına gelmektedir. Daha düşük bir volatilite ise menkul kıymetin değerinin önemli ölçüde dalgalanmadığı ve daha sabit ilerlemeye eğilimli olduğunu göstermektedir.
Bir varlıktaki değişimi ölçmek için varlığın günlük getirilerini (günlük bazda gerçekleştirdiği yüzdelik hareket) ölçmektir. Tarihsel volatilite, tarihsel fiyatlara dayanır ve varlığın getirilerindeki değişkenlik derecesini temsil etmektedir. Bu sayı birimsizdir ve yüzde olarak ifade edilmektedir.
Varyans, genel olarak bir varlığın ortalamasının etrafında bulunan kar dağılımını bulurken, volatilite belirli bir süre ile sınırlı olan bu varyansın bir ölçüsüdür. Bu şekilde günlük, haftalık, aylık veya yıllık volatiliteyi raporlamak mümkün hale gelmektedir. Bu nedenle, volatiliteyi yıllık standart sapma olarak düşünmek daha doğru olacaktır.
Geleneksel Piyasalarda Volatilite
Borsalarda sıkça kullanılan volatilite hesaplamalarının, riski değerlendirmedeki önemi nedeniyle geleneksel piyasalarda gelecekteki volatilite seviyelerini ölçmek ve potansiyel olarak tahmin etmek için kurulmuş sistemler (volatilite endeksleri) mevcuttur. Örneğin, Chicago Board Options Exchange'in Volatilite Endeksi (VIX) Amerikan borsasında sıklıkla kullanılmaktadır. VIX endeksi, 30 günlük bir zaman aralığı içinde piyasa oynaklığını ölçmek için S&P 500 endeksindeki hisse senetlerinin opsiyon fiyatlarını kullanmaktadır.
Çoğunlukla hisse senetleriyle ilişkilendirilse de, volatilite diğer geleneksel piyasalarda da önemlidir. 2014 yılında CBOE, tahvil piyasasında yatırımcı güvenini ve riski ölçen 10 yıllık ABD hazine bonoları için yeni bir volatilite endeksi yayınlamıştır. Bu riskleri ölçmek için daha az standartlaştırılmış araçlar bulunmasına rağmen, volatilite aynı zamanda döviz piyasasındaki fırsatları değerlendirmek için de iyi bir araç olarak görülmektedir.
Kripto Para Birimi Piyasalarında Volatilite
Volatilite, diğer piyasalarda oluğu gibi kripto para piyasalarında da önemli bir risk ölçüsüdür. Kripto para birimleri diğer yatırım araçlarına kıyasla daha volatildir. Bunun en temel sebebi ise kripto paraların dijital olması, düşük düzenleme seviyesi ve küçük piyasa boyutlarıdır. Volatilite nedeniyle yatırımcıların kısa süreler içinde yüksek kâr etmesi, yatırımcıların bu alana yönelmesine neden olmaktadır. Kripto para piyasalarındaki volatilitenin, artan düzenlemelerle birlikte daha geniş kitlelere ulaşması ve pazar büyümesinin bir sonucu olarak uzun vadede azalması muhtemeldir.
Kripto para piyasaları daha da büyüdükçe, yatırımcılar volatilite değerlerini ölçmeye daha fazla ilgi duymaya başlamıştır. Bu nedenle, artık bazı büyük kripto para birimleri için volatilite endeksleri ortaya çıkmıştır. Bu endekslerden en önemlisi Bitcoin Volatilite Endeksi’dir (BVOL) ancak Ethereum ve Litecoin dahil diğer kripto para piyasalarındaki volatilite değerlerini izlemek için benzer volatilite endeksleri de mevcuttur.
Volatilite Nasıl Hesaplanır?
Volatilite genellikle varyans ve standart sapma kullanılarak ölçülür. Standart sapma, varyansın kareköküdür. Bir örnek ile açıklamak gerekirse 1-10 dolar arasında aylık hisse senedi kapanış fiyatları olduğunu varsayalım. Birinci ay 1 dolar, ikinci ay 2 dolar gibi. Böyle bir durumdaki varyansı hesaplamak için aşağıdaki beş adımı izlemek gerekmektedir:
1. İlk olarak veri kümesinin ortalamasını bulmak gerekmektedir. Veri kümesi ortalaması her değeri ekleyerek ve ardından değer sayısına bölerek elde edilmektedir. 1 dolar artı 2 dolar artı 3 doları 10 dolara kadar ekleyerek, 55 dolar elde edilmektedir. Bu değer 10’a bölünür çünkü veri kümesinde 10 sayı vardır. Bu, 5,50 dolarlık bir ortalama ya da ortalama fiyat sağlamaktadır.
2. Her veri değeri ile ortalama arasındaki farkı hesaplamak gerekmektedir. Bu duruma genellikle sapma denir. Örneğin, 10 - 5,50 doları = 4,50 dolar, ardından 9 dolar - 5,50 dolar = 3,50 dolar olmaktadır. Bu, 1$ dolarlık ilk veri değerine kadar devam etmektedir. Negatif sayılara izin verilir. Her değere ihtiyaç duyulduğu için bu hesaplamalar genellikle bir elektronik tabloda yapılmaktadır.
3. Sapmaların karesini bulunmalıdır, bu sayede negatif değerler ortadan kaldırılabilir.
4. Karesini bulunan sapmalar birlikte toplanır. Verilen örnekte bu durum 82.5 olacaktır.
5. Sapmaların toplamını (82.5) veri değerlerinin sayısına bölünmelidir.
Bu durumda, ortaya çıkan varyans 8,25 dolardır. Standart sapmayı elde etmek için karekök alınır. Bu da 2,87 dolara eşittir. Buna risk ölçüsü denmektedir. Risk ölçüsü, bu değerlerin ortalama fiyat etrafında nasıl dağıldığını göstermektedir. Bu durum alım-satım yapan kişilere, fiyatın ortalamadan ne kadar sapabileceği konusunda bir fikir verir.
Fiyatlar normal bir dağılımdan rastgele örneklenirse, tüm veri değerlerinin yaklaşık %68'i bir standart sapma içinde olacaktır. Veri değerlerinin %95’i iki standart sapma (örneğimizde 2 x 2,87) ve tüm değerlerin %99,7'si üç standart sapma (3 x 2,87) içerisinde olacaktır. Bu durumda, 1 ila 10 dolar arasındaki değerler bir çan eğrisi üzerinde rastgele dağıtılmazlar daha doğrusu homojen bir şekilde dağıtılırlar. Bu yüzden, beklenen %68–%95º–99.7 yüzdeleri tutmaz. Bu sınırlamaya rağmen, fiyat kârları veri kümeleri genellikle verilen örneğe göre normal (çan eğrisi) dağılımına benzediğinden, alım-satım yapan kişiler sıklıkla standart sapma kullanır.
Diğer Volatilite Ölçüleri
Bir hisse senedinin piyasadaki göreceli oynaklığının bir ölçüsü onun beta’sıdır (β). Beta, bir menkul kıymetin karları ile ilgili bir kıyaslamanın karlarına karşı genel volatiliteyi ortalama bir şekilde yaklaşır (genellikle S&P 500 kullanılır). Örnek verilirse, beta değeri 1,1 olan bir hisse senedi, fiyat seviyesine bağlı olarak karşılaştırmalı değerlendirmedeki her %100 hareket için tarihsel olarak %110 hareket etmiştir. Bunun aksine, betası .9 olan bir hisse senedi, esas endeksteki her %100 hareket için tarihsel olarak %90 hareket etmiştir.
Piyasa volatilitesi, VIX ya da Volatilite Endeksi sayesinde de görülebilir. VIX, Chicago Board Options Exchange tarafından, S&P 500 alım ve satım seçeneklerinin eş zamanlı kotasyon fiyatlarından elde edilen ABD borsasının 30 günlük beklenen volatilitesini ölçmek için oluşturulmuş bir ölçüdür. İleriye dönük yatırımlar için etkin bir göstergesidir. VIX’de yüksek bir okuma, riskli bir piyasa anlamına gelmektedir.
Değişken, seçenek fiyatlandırma formüllerinde, dayanak varlığın karında şu an ile seçeneğin sona ermesi arasında ne ölçüde bir dalgalanma gerçekleşeceğini gösterir. Seçenek fiyatlama formüllerinde yüzde katsayısı olarak gösterilen volatilite, günlük alım satım faaliyetlerinden kaynaklanmaktadır. Volatilitenin nasıl ölçüleceği, kullanılan katsayının değerini etkileyecektir.
Volatilite aynı zamanda, Black-Scholes ya da binom ağacı modelleri gibi modelleri kullanabilir ve bu sayede seçenek sözleşmelerini fiyatlandırabilir. Daha değişken biçimde olan dayanak varlıklar, daha yüksek seçenek primlerine dönüşür çünkü volatilite ile seçenekler sona erdiğinde paraya dönüşme olasılığı daha yüksektir. Seçenek alım-satım yapan kişiler, bir varlığın ilerleyen zamanlardaki volatilitesini tahmin etmeye çalışırlar ve bu yüzden de piyasadaki bir seçeneğin fiyatı, onun kastedilen volatilitesini göstermektedir.
Volatilite’ye Gerçek Dünya Örnekleri
Bir yatırımcının bir emeklilik portföyü oluşturduğu varsayılsın. Yatırımcı birkaç yıl içerisinde emekli olacak ve bu sebeple düşük volatiliteye sahip ve sabit bir şekilde getiri sağlayabilecek hisse senetleri aramakta olsun. Yatırımcı iki şirketi değerlendirsin, bunlar:
Microsoft Corporation (MSFT), .93’lük bir beta katsayısına sahiptir ve bu da onu S&P 500 endeksinden biraz daha az değişken yapar.
Shopify Inc. (SHOP), 1.61’lik bir beta katsayısına sahiptir ve bu da onu S&P 500 endeksinden önemli ölçüde daha değişken hale getirir.
Yatırımcı portföyü için yüksek ihtimalle Microsoft Corporation’ı seçecektir çünkü Microsoft daha az volatiliteye ve daha öngörülebilir ve kısa vadeli bir değere sahiptir.
Örtük Volatilite ve Tarihsel Volatilite
Tahmini volatilite olarak da bilinen örtük oynaklık (IV), seçenek alım-satımı yapan kişiler için oldukça önemli bir ölçüttür. Adından da anlaşılacağı gibi, bu borsanın ne kadar değişken olacağına dair bir tahmin yürütmeye izin verilmektedir. Örtük volatilite kavramı aynı zamanda da talım-satım yapan kişilere olasılıkların hesaplanması konusunda bir yol açmaktadır. Dikkat edilmesi gereken oldukça önemli bir nokta da bunun bir bilim dalı olarak kabul edilmemesi gerektiğidir. Bu sebeple de piyasanın ileride nasıl hareketler yaşayabileceğine dair tahminler sağlamaz.
Tarihsel volatilitenin aksine örtük volatilite, seçeneklerin fiyatlarından gelirleri ve geleceğe yönelilk volatilite beklentilerini temsil etmektedir. Alım-satım yapan kişiler geçmişteki hareketleri gelecekteki hareketlerin bir tahmini ya da göstergesi olarak kullanamazlar. Bunun yerine, seçeneklerin piyasa içerisindeki potansiyelini tahmin etmeleri gerekmektedir.
İstatistiksel volatilite olarak da adlandırılan tarihsel volatilite (HV), önceden belirlenmiş zaman dilimlerinde fiyat değişikliklerini ölçerek esas alınan menkul kıymetlerdeki dalgalanmaları ve hareketlilikleri ölçer. Metrik, ileriye dönük olmadığı için zımni volatiliteye kıyasla daha az yaygındır. Tarihsel volatilitede bir yükseliş gerçekleştiğinde, bir menkul kıymetin fiyatı da normalden daha fazla harekete geçecektir. Diğer yandan tarihsel volatilite düşüyorsa, belirsizlik ortadan kalkmış demektir, başka bir deyişle işler eski haline döner.
Bu hesaplama gün içi değişikliklere dayalı olabilir fakat çoğunlukla hareketleri bir kapanış fiyatından diğerine kadar değişime bağlı olarak ölçer. Seçenek alım-satımının beklenen süresine bağlı olarak, tarihsel volatilite 10 ila 180 işlem günü arasında değişen artışlarla ölçülebilir.
bitcoin
Bitcoin (BTC) $ 63,846.11
ethereum
Ethereum (ETH) $ 3,052.06
tether
Tether (USDT) $ 1.00
bnb
BNB (BNB) $ 554.07
solana
Solana (SOL) $ 141.72
usd-coin
USDC (USDC) $ 0.999139
staked-ether
Lido Staked Ether (STETH) $ 3,047.00
xrp
XRP (XRP) $ 0.502442
dogecoin
Dogecoin (DOGE) $ 0.156376
the-open-network
Toncoin (TON) $ 5.98
cardano
Cardano (ADA) $ 0.470324
shiba-inu
Shiba Inu (SHIB) $ 0.000023
avalanche-2
Avalanche (AVAX) $ 34.52
wrapped-bitcoin
Wrapped Bitcoin (WBTC) $ 63,836.10
tron
TRON (TRX) $ 0.109954
bitcoin-cash
Bitcoin Cash (BCH) $ 478.49
polkadot
Polkadot (DOT) $ 6.67
chainlink
Chainlink (LINK) $ 13.90
internet-computer
Internet Computer (ICP) $ 14.05
matic-network
Polygon (MATIC) $ 0.66971
litecoin
Litecoin (LTC) $ 81.04
near
NEAR Protocol (NEAR) $ 5.56
uniswap
Uniswap (UNI) $ 7.48
leo-token
LEO Token (LEO) $ 5.80
dai
Dai (DAI) $ 1.00
aptos
Aptos (APT) $ 9.37
ethereum-classic
Ethereum Classic (ETC) $ 26.11
mantle
Mantle (MNT) $ 1.14
first-digital-usd
First Digital USD (FDUSD) $ 1.00
blockstack
Stacks (STX) $ 2.42
filecoin
Filecoin (FIL) $ 6.13
okb
OKB (OKB) $ 54.94
crypto-com-chain
Cronos (CRO) $ 0.123152
stellar
Stellar (XLM) $ 0.111938
cosmos
Cosmos Hub (ATOM) $ 8.15
renzo-restaked-eth
Renzo Restaked ETH (EZETH) $ 3,084.12
render-token
Render (RNDR) $ 7.88
arbitrum
Arbitrum (ARB) $ 1.12
immutable-x
Immutable (IMX) $ 2.03
vechain
VeChain (VET) $ 0.040462
dogwifcoin
dogwifhat (WIF) $ 2.91
bittensor
Bittensor (TAO) $ 438.59
hedera-hashgraph
Hedera (HBAR) $ 0.080235
maker
Maker (MKR) $ 2,967.58
kaspa
Kaspa (KAS) $ 0.112938
injective-protocol
Injective (INJ) $ 27.98
the-graph
The Graph (GRT) $ 0.255179
ethena-usde
Ethena USDe (USDE) $ 1.00
optimism
Optimism (OP) $ 2.23
wrapped-eeth
Wrapped eETH (WEETH) $ 3,164.12
fetch-ai
Fetch.ai (FET) $ 2.11
pepe
Pepe (PEPE) $ 0.000005
monero
Monero (XMR) $ 117.14
theta-token
Theta Network (THETA) $ 2.06
fantom
Fantom (FTM) $ 0.685118
celestia
Celestia (TIA) $ 10.72
coredaoorg
Core (CORE) $ 2.03
thorchain
THORChain (RUNE) $ 5.37
arweave
Arweave (AR) $ 27.52
lido-dao
Lido DAO (LDO) $ 1.98
rocket-pool-eth
Rocket Pool ETH (RETH) $ 3,371.06
bitget-token
Bitget Token (BGB) $ 1.25
sui
Sui (SUI) $ 1.32
gala
GALA (GALA) $ 0.04421
sei-network
Sei (SEI) $ 0.551197
mantle-staked-ether
Mantle Staked Ether (METH) $ 3,137.81
quant-network
Quant (QNT) $ 103.88
beam-2
Beam (BEAM) $ 0.027108
algorand
Algorand (ALGO) $ 0.174617
jupiter-exchange-solana
Jupiter (JUP) $ 1.04
ethena
Ethena (ENA) $ 0.962722
whitebit
WhiteBIT Coin (WBT) $ 9.64
floki
FLOKI (FLOKI) $ 0.000138
flow
Flow (FLOW) $ 0.87686
bitcoin-sv
Bitcoin SV (BSV) $ 65.97
neo
NEO (NEO) $ 18.21
aave
Aave (AAVE) $ 85.68
flare-networks
Flare (FLR) $ 0.032324
bittorrent
BitTorrent (BTT) $ 0.000001
ether-fi-staked-eth
ether.fi Staked ETH (EETH) $ 3,048.28
dydx-chain
dYdX (DYDX) $ 2.26
tokenize-xchange
Tokenize Xchange (TKX) $ 14.11
singularitynet
SingularityNET (AGIX) $ 0.862576
elrond-erd-2
MultiversX (EGLD) $ 40.79
zebec-protocol
Zebec Protocol (ZBC) $ 0.021407
ondo-finance
Ondo (ONDO) $ 0.737891
wormhole
Wormhole (W) $ 0.580097
ecash
eCash (XEC) $ 0.000051
ronin
Ronin (RON) $ 3.16
axie-infinity
Axie Infinity (AXS) $ 6.91
the-sandbox
The Sandbox (SAND) $ 0.440184
bonk
Bonk (BONK) $ 0.000015
ribbon-finance
Ribbon Finance (RBN) $ 1.00
havven
Synthetix Network (SNX) $ 2.95
chiliz
Chiliz (CHZ) $ 0.108028
tezos
Tezos (XTZ) $ 0.981668
ordinals
ORDI (ORDI) $ 45.09
worldcoin-wld
Worldcoin (WLD) $ 4.90
conflux-token
Conflux (CFX) $ 0.231779
cheelee
Cheelee (CHEEL) $ 16.13