loader image
WhatsApp Destek
Unspent Transaction Output (UTXO)

Unspent transaction output (UTXO) yani harcanmamış işlem çıktısı, yeni bir işlemde girdi olarak kullanılabilen işlem çıktısını ifade etmek için kullanılır. UTXO'lar, her bir Blokzinciri işleminin nerede başladığını ve nerede bittiğini tanımlar. UTXO modeli, Bitcoin'in ve diğer birçok kripto para biriminin temel bir parçasıdır.
UTXO terimi, birinin bitcoin gibi bir kripto para birimi işlemi gerçekleştirdikten sonra kalan dijital para birimi miktarını ifade eder. Harfler, harcanmamış işlem çıktısını temsil eder. Her bitcoin işlemi, defteri dengelemek için kullanılan tokenlarla başlar. UTXO'lar sürekli olarak işlenir ve her işlemin başlatılmasından ve bitirilmesinden sorumludur. İşlemin teyidi harcanan paraların UTXO veritabanından çıkarılmasıyla sonuçlansa da, harcanan paraların bir kaydı hala defterde bulunur.
Kripto para birimi işlemleri girdi ve çıktılardan oluşur. Her işlem gerçekleştiğinde kullanıcılar bir veya daha fazla UTXO’yu girdi olarak kullanır. Daha sonra, kullanıcılar bu girdiyi onaylamak için dijital imzalarını kullanırlar ve bunun sonucunda da bir çıktı üretilmiş olur. Bu süreçte kullanılan UTXO'lar artık "harcanmış" olarak kabul edilir ve artık kullanılamaz hale gelir. İşlem sonucunda oluşturulan çıktılar yeni UTXO’lara dönüşür ve bunlar daha sonra harcanabilir hale gelirler.
UTXO Nasıl Çalışır?
UTXO veya harcanmamış işlem çıktıları kripto para işlemlerinde kullanılmaktadır. Bir kişinin mağazada nakit işlemi yaptıktan sonra aldığı değişime benzer şekilde, bir işlemi tamamladıktan sonra harcanmayan işlemlerdir.
Bir UTXO veritabanı, kripto para birimi işlemlerinden gelen değişiklikleri depolamak için kullanılır. Bu veritabanı veya defter, başlangıçta boş veya sıfır olarak ayarlanır. İşlemler çoğaldıkça, veritabanı çeşitli işlemlerden gelen değişiklik kayıtları ile doldurulur. Bir işlem tamamlandığında ve harcanmayan çıktılar olduğunda, bunlar daha sonraki bir tarihte yeni bir işlem için kullanılabilecek girdiler olarak bir veritabanına geri yatırılır. Bitcoin için kullanılanlar gibi kripto para işlemleri, kasiyer çeklerine benzer. Bunları özel tutarlarla değiştiremezsiniz ve bu veri baytında depolanan tutarın tamamını harcamanız gerekir.
Bitcoin gibi kripto para birimleri, işlemlerin kripto para biriminin kesirleri kullanılarak gerçekleştirilebilmesi açısından benzersizdir. Bu durum, harcamanın tek bir veri baytı kullanılarak yapılmadığı anlamına gelir. Bunun yerine, bir harcama talebini yerine getirmek için algoritma tarafından birden fazla Bitcoin kesiri alınır. Örneğin, 1 bitcoin değerindeki bir satın alma, bir bayttan 0,6 BTC ve diğerinden 0,4 BTC alabilir. Bu kesirlerin her birinden yapılan değişiklik daha sonra daha sonraki bir tarihte harcanmak üzere UTXO veritabanına gönderilir.
UTXO Örneği
Bir örnekle açıklamak gerekirse Ali’nin cüzdanında 0,45 BTC olduğunu varsayalım ancak bu miktar coinlerden değil iki adet UTXO’dan oluşmaktadır. Spesifik olmak gerekirse birinci UTXO 0,40 BTC değerinde ikinci UTXO ise 0,05 değerindedir. Ali’nin Ayşe’ye 0,3 BTC'lik bir ödeme yapması gerektiğini düşünelim. Ali’nin bu durumdaki tek seçeneği 0,4 BTC UTXO birimini parçalamak ve 0,3 BTC'yi Ayşe’ye ve kalan 0,1 BTC'yi kendisine geri göndermektir. Normalde işlem ücretinden dolayı Ali’ye 0,1 BTC’den daha az bir miktar kalacaktır ancak anlatımı basitleştirmek adına işlem ücretlerini hesaplamanın dışında tutacağız.
Bu işlemi gerçekleştirebilmek için Ali, ağ üzerinde şu şekilde bir işlem yapar:
0,4 BTC UTXO'yu girdi olarak alır
0,3 BTC'yi Ayşe’nin adresine gönderir
0,1 BTC'yi kendi adresine geri gönderir
Bu işlemlerden sonra 0,4 BTC artık kullanılmış bir çıktıdır ve tekrar kullanılamaz hale gelmiştir. Bu işlemin sonucunda 2 adet daha UTXO oluşacaktır: Ayşe’ye giden 0,3 BTC ve Ali’nin 0,1 BTC para üstü.
Yukarıdaki örnekte UTXO’lar ile bir ayrıştırma işlemi yapılmıştır. Eğer Ali’nin 0,42 BTC gibi bir miktar ödemesi gerekseydi, 0,40 BTC’lik UTXO’yu 0,05’lik olanla birleştirmemiz gerekirdi.
Özetle UTXO modeli, herhangi bir zamanda tokenların nerede olduğunu takip etmek için protokol mekanizması olarak görev yapmaktadır. Bir anlamda, çek mantığında çalıştığını söyleyebiliriz. Yani, belirli kullanıcılara veya daha doğrusu genel adreslere yöneliktir. UTXO'lar parça parça harcanamaz. Bunun yerine, eski UTXO harcandıktan sonra para üstü olarak yeni UTXO’lar oluşturulabilir.
Özel Durumlar
Bitcoin ağındaki küçük birimlerin bolluğu, bazı işlemlerin ekonomik olmamasına neden olmaktadır çünkü işlem yapmanın Bitcoin ile satın alınan ürünün gerçek maliyeti daha maliyetli olabilmektedir. Örneğin, Bitcoin ağındaki işlem ücreti kahvenin fiyatından yüksekse, 2 dolarlık bir fincan kahve satın almak mantıklı olmayacaktır. Önde gelen bitcoin geliştiricisi Jimmy Song tarafından yapılan araştırmaya göre, 13 milyon token, 50 Satoshi / bit değerinden daha fazla marjinal maliyete sahiptir.
bitcoin
Bitcoin (BTC) $ 64,238.21
ethereum
Ethereum (ETH) $ 3,177.60
tether
Tether (USDT) $ 1.00
bnb
BNB (BNB) $ 564.15
solana
Solana (SOL) $ 168.47
usd-coin
USDC (USDC) $ 1.00
xrp
XRP (XRP) $ 0.60547
staked-ether
Lido Staked Ether (STETH) $ 3,175.92
dogecoin
Dogecoin (DOGE) $ 0.124156
the-open-network
Toncoin (TON) $ 6.60
cardano
Cardano (ADA) $ 0.395633
tron
TRON (TRX) $ 0.136096
avalanche-2
Avalanche (AVAX) $ 27.35
wrapped-bitcoin
Wrapped Bitcoin (WBTC) $ 64,235.21
shiba-inu
Shiba Inu (SHIB) $ 0.000016
polkadot
Polkadot (DOT) $ 5.73
chainlink
Chainlink (LINK) $ 12.95
bitcoin-cash
Bitcoin Cash (BCH) $ 352.37
near
NEAR Protocol (NEAR) $ 5.53
uniswap
Uniswap (UNI) $ 7.16
leo-token
LEO Token (LEO) $ 5.84
dai
Dai (DAI) $ 1.00
litecoin
Litecoin (LTC) $ 68.67
pepe
Pepe (PEPE) $ 0.000012
wrapped-eeth
Wrapped eETH (WEETH) $ 3,313.51
matic-network
Polygon (MATIC) $ 0.503964
internet-computer
Internet Computer (ICP) $ 9.57
kaspa
Kaspa (KAS) $ 0.176224
ethena-usde
Ethena USDe (USDE) $ 1.00
ethereum-classic
Ethereum Classic (ETC) $ 21.97
aptos
Aptos (APT) $ 6.64
fetch-ai
Artificial Superintelligence Alliance (FET) $ 1.20
stellar
Stellar (XLM) $ 0.10093
monero
Monero (XMR) $ 153.85
mantle
Mantle (MNT) $ 0.816817
blockstack
Stacks (STX) $ 1.69
dogwifcoin
dogwifhat (WIF) $ 2.48
maker
Maker (MKR) $ 2,610.07
crypto-com-chain
Cronos (CRO) $ 0.08975
filecoin
Filecoin (FIL) $ 4.18
okb
OKB (OKB) $ 39.39
render-token
Render (RENDER) $ 5.98
arbitrum
Arbitrum (ARB) $ 0.697717
hedera-hashgraph
Hedera (HBAR) $ 0.064971
injective-protocol
Injective (INJ) $ 23.75
cosmos
Cosmos Hub (ATOM) $ 5.89
bittensor
Bittensor (TAO) $ 319.11
immutable-x
Immutable (IMX) $ 1.44
vechain
VeChain (VET) $ 0.026966
first-digital-usd
First Digital USD (FDUSD) $ 1.00
arweave
Arweave (AR) $ 29.45
optimism
Optimism (OP) $ 1.69
sui
Sui (SUI) $ 0.741721
bonk
Bonk (BONK) $ 0.000027
the-graph
The Graph (GRT) $ 0.18642
rocket-pool-eth
Rocket Pool ETH (RETH) $ 3,552.40
floki
FLOKI (FLOKI) $ 0.000177
renzo-restaked-eth
Renzo Restaked ETH (EZETH) $ 3,220.85
bitget-token
Bitget Token (BGB) $ 1.13
mantle-staked-ether
Mantle Staked Ether (METH) $ 3,296.48
whitebit
WhiteBIT Coin (WBT) $ 10.06
thorchain
THORChain (RUNE) $ 4.28
lido-dao
Lido DAO (LDO) $ 1.58
theta-token
Theta Network (THETA) $ 1.41
notcoin
Notcoin (NOT) $ 0.01352
ondo-finance
Ondo (ONDO) $ 0.938862
aave
Aave (AAVE) $ 87.12
jupiter-exchange-solana
Jupiter (JUP) $ 0.960435
jasmycoin
JasmyCoin (JASMY) $ 0.026112
pyth-network
Pyth Network (PYTH) $ 0.349143
fantom
Fantom (FTM) $ 0.444421
based-brett
Brett (BRETT) $ 0.121312
coredaoorg
Core (CORE) $ 1.29
celestia
Celestia (TIA) $ 5.68
algorand
Algorand (ALGO) $ 0.135166
ether-fi-staked-eth
ether.fi Staked ETH (EETH) $ 3,164.25
sei-network
Sei (SEI) $ 0.347692
quant-network
Quant (QNT) $ 70.06
mantra-dao
MANTRA (OM) $ 1.20
flow
Flow (FLOW) $ 0.630791
gatechain-token
Gate (GT) $ 7.36
kucoin-shares
KuCoin (KCS) $ 9.44
msol
Marinade Staked SOL (MSOL) $ 202.74
elrond-erd-2
MultiversX (EGLD) $ 32.32
eos
EOS (EOS) $ 0.568224
ethereum-name-service
Ethereum Name Service (ENS) $ 25.94
beam-2
Beam (BEAM) $ 0.016895
axie-infinity
Axie Infinity (AXS) $ 5.62
bitcoin-sv
Bitcoin SV (BSV) $ 42.17
gala
GALA (GALA) $ 0.022427
flare-networks
Flare (FLR) $ 0.018434
tokenize-xchange
Tokenize Xchange (TKX) $ 10.04
bittorrent
BitTorrent (BTT) $ 0.00000082832593
kelp-dao-restaked-eth
Kelp DAO Restaked ETH (RSETH) $ 3,232.88
helium
Helium (HNT) $ 4.74
neo
NEO (NEO) $ 10.93
dydx-chain
dYdX (DYDX) $ 1.26
popcat
Popcat (POPCAT) $ 0.777055
fasttoken
Fasttoken (FTN) $ 2.34
ethena
Ethena (ENA) $ 0.434179