loader image
WhatsApp Destek
Unspent Transaction Output (UTXO)

Unspent transaction output (UTXO) yani harcanmamış işlem çıktısı, yeni bir işlemde girdi olarak kullanılabilen işlem çıktısını ifade etmek için kullanılır. UTXO'lar, her bir Blokzinciri işleminin nerede başladığını ve nerede bittiğini tanımlar. UTXO modeli, Bitcoin'in ve diğer birçok kripto para biriminin temel bir parçasıdır.
UTXO terimi, birinin bitcoin gibi bir kripto para birimi işlemi gerçekleştirdikten sonra kalan dijital para birimi miktarını ifade eder. Harfler, harcanmamış işlem çıktısını temsil eder. Her bitcoin işlemi, defteri dengelemek için kullanılan tokenlarla başlar. UTXO'lar sürekli olarak işlenir ve her işlemin başlatılmasından ve bitirilmesinden sorumludur. İşlemin teyidi harcanan paraların UTXO veritabanından çıkarılmasıyla sonuçlansa da, harcanan paraların bir kaydı hala defterde bulunur.
Kripto para birimi işlemleri girdi ve çıktılardan oluşur. Her işlem gerçekleştiğinde kullanıcılar bir veya daha fazla UTXO’yu girdi olarak kullanır. Daha sonra, kullanıcılar bu girdiyi onaylamak için dijital imzalarını kullanırlar ve bunun sonucunda da bir çıktı üretilmiş olur. Bu süreçte kullanılan UTXO'lar artık "harcanmış" olarak kabul edilir ve artık kullanılamaz hale gelir. İşlem sonucunda oluşturulan çıktılar yeni UTXO’lara dönüşür ve bunlar daha sonra harcanabilir hale gelirler.
UTXO Nasıl Çalışır?
UTXO veya harcanmamış işlem çıktıları kripto para işlemlerinde kullanılmaktadır. Bir kişinin mağazada nakit işlemi yaptıktan sonra aldığı değişime benzer şekilde, bir işlemi tamamladıktan sonra harcanmayan işlemlerdir.
Bir UTXO veritabanı, kripto para birimi işlemlerinden gelen değişiklikleri depolamak için kullanılır. Bu veritabanı veya defter, başlangıçta boş veya sıfır olarak ayarlanır. İşlemler çoğaldıkça, veritabanı çeşitli işlemlerden gelen değişiklik kayıtları ile doldurulur. Bir işlem tamamlandığında ve harcanmayan çıktılar olduğunda, bunlar daha sonraki bir tarihte yeni bir işlem için kullanılabilecek girdiler olarak bir veritabanına geri yatırılır. Bitcoin için kullanılanlar gibi kripto para işlemleri, kasiyer çeklerine benzer. Bunları özel tutarlarla değiştiremezsiniz ve bu veri baytında depolanan tutarın tamamını harcamanız gerekir.
Bitcoin gibi kripto para birimleri, işlemlerin kripto para biriminin kesirleri kullanılarak gerçekleştirilebilmesi açısından benzersizdir. Bu durum, harcamanın tek bir veri baytı kullanılarak yapılmadığı anlamına gelir. Bunun yerine, bir harcama talebini yerine getirmek için algoritma tarafından birden fazla Bitcoin kesiri alınır. Örneğin, 1 bitcoin değerindeki bir satın alma, bir bayttan 0,6 BTC ve diğerinden 0,4 BTC alabilir. Bu kesirlerin her birinden yapılan değişiklik daha sonra daha sonraki bir tarihte harcanmak üzere UTXO veritabanına gönderilir.
UTXO Örneği
Bir örnekle açıklamak gerekirse Ali’nin cüzdanında 0,45 BTC olduğunu varsayalım ancak bu miktar coinlerden değil iki adet UTXO’dan oluşmaktadır. Spesifik olmak gerekirse birinci UTXO 0,40 BTC değerinde ikinci UTXO ise 0,05 değerindedir. Ali’nin Ayşe’ye 0,3 BTC'lik bir ödeme yapması gerektiğini düşünelim. Ali’nin bu durumdaki tek seçeneği 0,4 BTC UTXO birimini parçalamak ve 0,3 BTC'yi Ayşe’ye ve kalan 0,1 BTC'yi kendisine geri göndermektir. Normalde işlem ücretinden dolayı Ali’ye 0,1 BTC’den daha az bir miktar kalacaktır ancak anlatımı basitleştirmek adına işlem ücretlerini hesaplamanın dışında tutacağız.
Bu işlemi gerçekleştirebilmek için Ali, ağ üzerinde şu şekilde bir işlem yapar:
0,4 BTC UTXO'yu girdi olarak alır
0,3 BTC'yi Ayşe’nin adresine gönderir
0,1 BTC'yi kendi adresine geri gönderir
Bu işlemlerden sonra 0,4 BTC artık kullanılmış bir çıktıdır ve tekrar kullanılamaz hale gelmiştir. Bu işlemin sonucunda 2 adet daha UTXO oluşacaktır: Ayşe’ye giden 0,3 BTC ve Ali’nin 0,1 BTC para üstü.
Yukarıdaki örnekte UTXO’lar ile bir ayrıştırma işlemi yapılmıştır. Eğer Ali’nin 0,42 BTC gibi bir miktar ödemesi gerekseydi, 0,40 BTC’lik UTXO’yu 0,05’lik olanla birleştirmemiz gerekirdi.
Özetle UTXO modeli, herhangi bir zamanda tokenların nerede olduğunu takip etmek için protokol mekanizması olarak görev yapmaktadır. Bir anlamda, çek mantığında çalıştığını söyleyebiliriz. Yani, belirli kullanıcılara veya daha doğrusu genel adreslere yöneliktir. UTXO'lar parça parça harcanamaz. Bunun yerine, eski UTXO harcandıktan sonra para üstü olarak yeni UTXO’lar oluşturulabilir.
Özel Durumlar
Bitcoin ağındaki küçük birimlerin bolluğu, bazı işlemlerin ekonomik olmamasına neden olmaktadır çünkü işlem yapmanın Bitcoin ile satın alınan ürünün gerçek maliyeti daha maliyetli olabilmektedir. Örneğin, Bitcoin ağındaki işlem ücreti kahvenin fiyatından yüksekse, 2 dolarlık bir fincan kahve satın almak mantıklı olmayacaktır. Önde gelen bitcoin geliştiricisi Jimmy Song tarafından yapılan araştırmaya göre, 13 milyon token, 50 Satoshi / bit değerinden daha fazla marjinal maliyete sahiptir.
bitcoin
Bitcoin (BTC) $ 64,505.28
ethereum
Ethereum (ETH) $ 3,044.38
tether
Tether (USDT) $ 1.00
bnb
BNB (BNB) $ 555.19
solana
Solana (SOL) $ 140.96
usd-coin
USDC (USDC) $ 0.999011
staked-ether
Lido Staked Ether (STETH) $ 3,036.44
xrp
XRP (XRP) $ 0.488918
the-open-network
Toncoin (TON) $ 6.47
dogecoin
Dogecoin (DOGE) $ 0.154345
cardano
Cardano (ADA) $ 0.462618
avalanche-2
Avalanche (AVAX) $ 36.02
shiba-inu
Shiba Inu (SHIB) $ 0.000022
wrapped-bitcoin
Wrapped Bitcoin (WBTC) $ 64,572.30
tron
TRON (TRX) $ 0.110882
bitcoin-cash
Bitcoin Cash (BCH) $ 485.63
polkadot
Polkadot (DOT) $ 6.66
chainlink
Chainlink (LINK) $ 13.63
matic-network
Polygon (MATIC) $ 0.684998
litecoin
Litecoin (LTC) $ 78.67
internet-computer
Internet Computer (ICP) $ 12.59
near
NEAR Protocol (NEAR) $ 5.40
leo-token
LEO Token (LEO) $ 5.93
uniswap
Uniswap (UNI) $ 7.11
dai
Dai (DAI) $ 1.00
aptos
Aptos (APT) $ 9.27
first-digital-usd
First Digital USD (FDUSD) $ 1.00
blockstack
Stacks (STX) $ 2.60
ethereum-classic
Ethereum Classic (ETC) $ 25.87
mantle
Mantle (MNT) $ 1.11
bittensor
Bittensor (TAO) $ 546.26
crypto-com-chain
Cronos (CRO) $ 0.129458
cosmos
Cosmos Hub (ATOM) $ 8.24
filecoin
Filecoin (FIL) $ 5.94
okb
OKB (OKB) $ 52.56
stellar
Stellar (XLM) $ 0.108626
vechain
VeChain (VET) $ 0.041842
immutable-x
Immutable (IMX) $ 2.10
render-token
Render (RNDR) $ 7.74
arbitrum
Arbitrum (ARB) $ 1.10
hedera-hashgraph
Hedera (HBAR) $ 0.079962
kaspa
Kaspa (KAS) $ 0.120897
dogwifcoin
dogwifhat (WIF) $ 2.75
maker
Maker (MKR) $ 2,890.65
ethena-usde
Ethena USDe (USDE) $ 0.99726
the-graph
The Graph (GRT) $ 0.24325
injective-protocol
Injective (INJ) $ 24.66
optimism
Optimism (OP) $ 2.21
pepe
Pepe (PEPE) $ 0.000005
fetch-ai
Fetch.ai (FET) $ 2.08
monero
Monero (XMR) $ 120.43
wrapped-eeth
Wrapped eETH (WEETH) $ 3,152.69
theta-token
Theta Network (THETA) $ 2.04
fantom
Fantom (FTM) $ 0.686681
celestia
Celestia (TIA) $ 10.66
lido-dao
Lido DAO (LDO) $ 1.95
rocket-pool-eth
Rocket Pool ETH (RETH) $ 3,356.12
arweave
Arweave (AR) $ 26.24
thorchain
THORChain (RUNE) $ 5.13
gala
GALA (GALA) $ 0.04203
bitget-token
Bitget Token (BGB) $ 1.14
ethena
Ethena (ENA) $ 1.09
mantle-staked-ether
Mantle Staked Ether (METH) $ 3,135.54
sui
Sui (SUI) $ 1.14
quant-network
Quant (QNT) $ 99.15
floki
FLOKI (FLOKI) $ 0.000146
algorand
Algorand (ALGO) $ 0.174608
sei-network
Sei (SEI) $ 0.517937
flow
Flow (FLOW) $ 0.912775
jupiter-exchange-solana
Jupiter (JUP) $ 1.00
beam-2
Beam (BEAM) $ 0.025223
bitcoin-sv
Bitcoin SV (BSV) $ 67.20
neo
NEO (NEO) $ 18.51
flare-networks
Flare (FLR) $ 0.033395
whitebit
WhiteBIT Coin (WBT) $ 8.99
aave
Aave (AAVE) $ 83.79
bittorrent
BitTorrent (BTT) $ 0.000001
coredaoorg
Core (CORE) $ 1.38
ether-fi-staked-eth
ether.fi Staked ETH (EETH) $ 3,021.22
zebec-protocol
Zebec Network (ZBCN) $ 0.023076
ondo-finance
Ondo (ONDO) $ 0.794923
ribbon-finance
Ribbon Finance (RBN) $ 1.16
nervos-network
Nervos Network (CKB) $ 0.025181
wormhole
Wormhole (W) $ 0.606705
tokenize-xchange
Tokenize Xchange (TKX) $ 13.66
ecash
eCash (XEC) $ 0.000054
singularitynet
SingularityNET (AGIX) $ 0.83578
bonk
Bonk (BONK) $ 0.000016
elrond-erd-2
MultiversX (EGLD) $ 39.13
starknet
Starknet (STRK) $ 1.44
axie-infinity
Axie Infinity (AXS) $ 7.13
tezos
Tezos (XTZ) $ 1.03
ronin
Ronin (RON) $ 3.15
the-sandbox
The Sandbox (SAND) $ 0.430103
ordinals
ORDI (ORDI) $ 45.66
dydx-chain
dYdX (DYDX) $ 2.05
havven
Synthetix Network (SNX) $ 2.84
conflux-token
Conflux (CFX) $ 0.234207
gatechain-token
Gate (GT) $ 6.94
chiliz
Chiliz (CHZ) $ 0.102158