loader image
WhatsApp Destek
Otomatik Piyasa Yapıcı-Automated Market Maker (AMM)

Automated market maker (AMM) ya da Türkçe karşılığı ile “otomatik piyasa yapıcı”, otomatik trade yoluyla faaliyet gösterdiği borsaya likidite sağlayan bir sistemdir.
AMM sistemleri, 1990'ların başında Shearson Lehman Brothers ve ATD tarafından ilk kez kullanılmaya başlanmıştır. AMM sistemlerinin icadından önce, emir defterleri piyasanın likiditesini artırmak amacıyla işlemleri manuel olarak başlatan insanlar tarafından kullanılmaktaydı. Bu yaklaşım, piyasalardaki fiyat keşiflerinde bazı kayma ve gecikmelere neden olmakta ve piyasa yapıcılar da piyasa manipülasyonu ile suçlanmaktaydı. AMM'ler piyasaya sürüldüğünde, insan piyasa yapıcıların neden olduğu tüm sorunlara çözüm getirmiştir. Automated market maker sistemi, Blokzincir tabanlı merkezi olmayan borsalarda da uygulanmaktadır.
AMM tabanlı merkezi olmayan borsalarda, geleneksel emir defteri, ticaret çiftinin her iki varlığı için zincir üzerinde önceden finanse edilen likidite havuzlarıyla değiştirilir. Likidite, sağladıkları likidite havuzunun yüzdesine bağlı olarak alım satım ücretleri yoluyla mevduatlarından pasif gelir elde eden diğer kullanıcılar tarafından sağlanmaktadır.
Uniswap, kullanıcılarının hem pasif gelir elde etmek için likidite sağlamasına hem de çeşitli varlıklar arasında takas yapmalarına olanak tanıyan Ethereum tabanlı merkezi olmayan borsalardır. AMM sistemini uygulayan Uniswap’te bu iş için basit formüller kullanılırken Curve ve Balancer gibi borsalarda daha karmaşık formüller kullanılmaktadır.
Otomatik Piyasa Yapıcı AMM Nasıl Çalışır?
Otomatik piyasa yapıcılar, emir defteri borsalarına benzer şekilde çalışır ancak alım-satım işlemleri için karşı bir tarafa ihtiyaç duyulmaz. Bunun yerine, piyasa yapan akıllı bir kontrat vardır.
Merkeziyetsiz borsalarda alım-satım işlemleri eşler arası (P2P) verilen işlem ile direkt kullanıcıların cüzdanları arasında gerçekleşmektedir. AMM ise eş kontrat arası (P2C) ile işlem yapar yani karşı bir tarafa yoktur çünkü işlemler kullanıcı ve kontratlar arasında gerçekleşmektedir. Bununla birlikte emir defteri (order book) olmadığı için emir türleri de yoktur. Alınacak ya da satılacak varlığın fiyatı bir formülle belirlenir. Örneğin Uniswap, x * y= k şeklinde bir formül kullanmaktadır. “x”, likidite havuzundaki bir tokenın miktarını ve “y” ise diğer tokenın miktarını ifade etmektedir. Havuzun toplam likiditesinin her zaman aynı kalması gerektiğinden “k” sabit bir sayıdır.
Karşı tarafa ihtiyaç olmasa da piyasanın yaratılması gerekliliğinden dolayı akıllı kontratlardaki likidite, likidite sağlayıcı (LP) olarak anılan kullanıcılar tarafından sunulmaktadır.
Likidite Sağlayıcılar
Karşı taraflara ihtiyaç olmasa da birisinin piyasayı yaratması gerekir, değil mi? Evet, doğru. Akıllı kontratlardaki likiditenin, likidite sağlayıcılar (LP'ler) olarak bilinen kullanıcılar tarafından sunulması gereklidir. Likidite sağlayıcılar, alım-satım işlemlerinin gerçekleştiği büyük bir fon havuzu olarak düşünebileceğiniz likidite havuzlarına fon eklemektedir.
Likidite sağlayacıların, likidite havuzuna fon sağlamasının temel sebebi ise havuzda gerçekleştirilen işlemlerden pay ya da ödül alıyor olmalarıdır. Likidite havuzuna her isteyen fon sağlayabileceği için herkes piyasa yapıcı olabilir. Fon sağlayanlara verilecek ödül protokol tarafından belirlenmektedir.
Likiditeyi Çekmek AMM’ler İçin Neden Önemli?
AMM’ler için likiditeyi çekebilmek önemli bir unsur çünkü çalışma şekli göz önünde bulundurulduğunda bir likidite havuzunda ne kadar fazla likidite varsa, büyük emirlerde o kadar az fiyat kayması olacağını söyleyebiliriz. Likiditenin fazla olması genel olarak işlem hacmini artıracaktır.
bitcoin
Bitcoin (BTC) $ 65,022.42
ethereum
Ethereum (ETH) $ 3,152.59
tether
Tether (USDT) $ 1.00
bnb
BNB (BNB) $ 574.66
solana
Solana (SOL) $ 149.70
usd-coin
USDC (USDC) $ 1.00
staked-ether
Lido Staked Ether (STETH) $ 3,151.41
xrp
XRP (XRP) $ 0.525989
dogecoin
Dogecoin (DOGE) $ 0.159675
the-open-network
Toncoin (TON) $ 6.14
cardano
Cardano (ADA) $ 0.497822
shiba-inu
Shiba Inu (SHIB) $ 0.000026
avalanche-2
Avalanche (AVAX) $ 37.07
wrapped-bitcoin
Wrapped Bitcoin (WBTC) $ 65,048.43
bitcoin-cash
Bitcoin Cash (BCH) $ 507.15
tron
TRON (TRX) $ 0.110835
polkadot
Polkadot (DOT) $ 7.10
chainlink
Chainlink (LINK) $ 14.77
internet-computer
Internet Computer (ICP) $ 15.29
matic-network
Polygon (MATIC) $ 0.716971
near
NEAR Protocol (NEAR) $ 6.21
litecoin
Litecoin (LTC) $ 84.26
uniswap
Uniswap (UNI) $ 7.72
leo-token
LEO Token (LEO) $ 5.75
dai
Dai (DAI) $ 1.00
aptos
Aptos (APT) $ 9.89
blockstack
Stacks (STX) $ 2.80
ethereum-classic
Ethereum Classic (ETC) $ 27.60
mantle
Mantle (MNT) $ 1.19
first-digital-usd
First Digital USD (FDUSD) $ 0.99998
filecoin
Filecoin (FIL) $ 6.52
crypto-com-chain
Cronos (CRO) $ 0.12927
render-token
Render (RNDR) $ 8.85
cosmos
Cosmos Hub (ATOM) $ 8.66
stellar
Stellar (XLM) $ 0.114202
okb
OKB (OKB) $ 54.96
hedera-hashgraph
Hedera (HBAR) $ 0.089814
renzo-restaked-eth
Renzo Restaked ETH (EZETH) $ 3,179.51
arbitrum
Arbitrum (ARB) $ 1.19
immutable-x
Immutable (IMX) $ 2.17
bittensor
Bittensor (TAO) $ 464.55
vechain
VeChain (VET) $ 0.042051
dogwifcoin
dogwifhat (WIF) $ 2.98
maker
Maker (MKR) $ 3,053.85
kaspa
Kaspa (KAS) $ 0.116734
the-graph
The Graph (GRT) $ 0.281437
injective-protocol
Injective (INJ) $ 28.57
optimism
Optimism (OP) $ 2.45
fetch-ai
Fetch.ai (FET) $ 2.44
pepe
Pepe (PEPE) $ 0.000006
wrapped-eeth
Wrapped eETH (WEETH) $ 3,267.00
ethena-usde
Ethena USDe (USDE) $ 1.00
theta-token
Theta Network (THETA) $ 2.25
monero
Monero (XMR) $ 119.59
coredaoorg
Core (CORE) $ 2.45
arweave
Arweave (AR) $ 32.41
fantom
Fantom (FTM) $ 0.755507
celestia
Celestia (TIA) $ 11.59
thorchain
THORChain (RUNE) $ 5.66
gala
GALA (GALA) $ 0.049123
lido-dao
Lido DAO (LDO) $ 2.09
rocket-pool-eth
Rocket Pool ETH (RETH) $ 3,477.75
bitget-token
Bitget Token (BGB) $ 1.28
sui
Sui (SUI) $ 1.37
floki
FLOKI (FLOKI) $ 0.000168
sei-network
Sei (SEI) $ 0.579537
beam-2
Beam (BEAM) $ 0.030324
jupiter-exchange-solana
Jupiter (JUP) $ 1.17
mantle-staked-ether
Mantle Staked Ether (METH) $ 3,224.59
quant-network
Quant (QNT) $ 106.58
algorand
Algorand (ALGO) $ 0.186952
ethena
Ethena (ENA) $ 1.07
whitebit
WhiteBIT Coin (WBT) $ 9.85
bonk
Bonk (BONK) $ 0.000021
neo
NEO (NEO) $ 19.72
flow
Flow (FLOW) $ 0.926316
bitcoin-sv
Bitcoin SV (BSV) $ 69.70
aave
Aave (AAVE) $ 91.19
flare-networks
Flare (FLR) $ 0.033695
bittorrent
BitTorrent (BTT) $ 0.000001
singularitynet
SingularityNET (AGIX) $ 0.982679
zebec-protocol
Zebec Protocol (ZBC) $ 0.023886
ether-fi-staked-eth
ether.fi Staked ETH (EETH) $ 3,138.69
ondo-finance
Ondo (ONDO) $ 0.820883
elrond-erd-2
MultiversX (EGLD) $ 43.51
dydx-chain
dYdX (DYDX) $ 2.33
ribbon-finance
Ribbon Finance (RBN) $ 1.20
wormhole
Wormhole (W) $ 0.625306
tokenize-xchange
Tokenize Xchange (TKX) $ 13.66
axie-infinity
Axie Infinity (AXS) $ 7.61
the-sandbox
The Sandbox (SAND) $ 0.479724
ronin
Ronin (RON) $ 3.41
ecash
eCash (XEC) $ 0.000054
worldcoin-wld
Worldcoin (WLD) $ 5.50
chiliz
Chiliz (CHZ) $ 0.115997
ordinals
ORDI (ORDI) $ 49.00
tezos
Tezos (XTZ) $ 1.05
pyth-network
Pyth Network (PYTH) $ 0.66804
havven
Synthetix Network (SNX) $ 3.04
jasmycoin
JasmyCoin (JASMY) $ 0.020313